گل نرگس Narcissus » نظام خانواده در اسلام و ازدواج

قرآن و ازدواج موقت

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:20:36 +0000

مراد از استمتاع در آیه شریفه (فمااستمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضه ) چیست ؟

آیه شریفه «فما استمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضه» (نساء، آیه ۲۴).

بدون شک مراد از «استماع» در آیه یاد شده، نکاح موقت (متعه) است و به اتفاق همه مسلمان‏ها ـ اعم از شیعه و سنی ـ نکاح موقت در عصر پیامبر(ص) شایع بوده است. مفسران از صحابه و تابعین (مانند: ابن عباس، ابن مسعود، ابی بن کعب، قتاده، مجاهد، ابن جبیر) و نیز در مذهب اهل بیت، جملگی در مورد دلالت آیه بر ازدواج موقت اتفاق نظر دارند. البته برخی از اهل سنت، نکاح متعه را از احکامی می‏دانند که نسخ شده است؛ ولی دیدگاه فقه شیعه همان است که گفته شد.

برای آشنایی بیشتر ر.ک: تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۳۳۲ – ۳۴۶٫

ازدواج موقت در قرآن

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:17:51 +0000

آیا به صیغه کردن زن در قرآن اشاره شده است؟

به صیغه کردن زن در قرآن مجید اشاره شده است: «…فَمَا اسْتَمْتَعتُمْ بِهِ مِنْهنَّ فَاْتُو هُنَّ اُجُورَ هُنَّ فَریضَةً; باید مهر زنانى را که متعه مى کنید بپردازید»(۱).

در این آیه -که درباره نکاح متعه است – شواهد قطعى وجود دارد که منظور از «استمتاع» در جمله «فمااستمتعتم…» نکاح متعه است: یکى اینکه اگر منظور از کلمه «استمتاع» نکاح متعه نباشد باید تمتّع جنسى منظور باشد و در این صورت معناى آیه چنین خواهد شد: «مهر زنانى را که با آنها ازدواج کرده اید و از آنان تمتّع جنسى گرفته اید بپردازید».

این معنى قطعاً نمى تواند منظور باشد; یکى به این دلیل که ضمیر در «منهنّ» در این صورت باید راجع به زنانى باشد که با آنان ازدواج شده است، در صورتى که در همین آیه قبلا حکم زنان به طور عموم بیان شده است، نه فقط زنانى که با آنان ازدواج شده است; دوم اینکه بهره گیرى جنسى به هر ترتیبى که باشد لزوم پرداخت مهر را به دنبال ندارد، بلکه آنچه باعث لزوم پرداخت مهر مى شود خود عقد نکاح است.

بر این اساس، دلالت آیه بر عقد متعه قطعى است و ابهامى در آن وجود ندارد. گذشته از آیه در منابع حدیثى معتبر اهل سنّت و شیعه احادیثى درباره جایز بودن و مشروعیّت عقد متعه وارد شده است.

ـــــــــــــــــــــ

۱ – سوره نساء، آیه ۲۴٫

حقوق زن و مرد در ازدواج موقت

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:15:13 +0000

زن و مردی که صیغه شده اند چه حقوقی نسبت به هم دارند؟

زنی که عقد موقت می‏شود حق خرجی و همخوابگی ندارد؛ یعنی مثل زن دائم نیست که هر چهار شب یک بار لازم باشد شوهر نزد او بخوابد و از او ارث نمی‏برد.

اما در مقابل می‏تواند بدون اجازه شوهر از خانه بیرون برود؛ مگر آن که با بیرون رفتن حق شوهر از بین برود که در این صورت بیرون رفتن حرام است. اما اگر از شوهر اولاد پیدا کند اولادش با سایر فرزندان مرد فرقی ندارند. از نظر مسائل اخلاقی و اجتماعی و این که باید نسبت به هم احترام متقابل بگذارند مثل عقد دائم است.

شرایط ازدواج موقت

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:12:30 +0000

شرائط ازدواج موقت را بیان فرمائید.

شرایط نکاح غیر دائم همان شرایط نکاح دائم است به اضافه تعیین مدت زناشویی و تعیین مقدار مهر که این دو در متن صیغه عقد باید ذکر شود. بنابراین مجموع شرایط نکاح غیر دائم بدین قرار خواهد شد:

۱- اذن ولی در صورتی که دختر باکره باشد و اگر باکره نباشد این شرط لازم نیست.

۲- تعیین مدت زناشویی و مقدار مهر در متن صیغه عقد.

۳- اجرای صیغه عقد به نحو صحیح به وسیله خود طرفین و اگر طرفین توانایی خواندن صیغه را به عربی نداشته باشند می‏توانند وکیل بگیرند.

در این‏باره به دستور خواندن عقد غیر دائم و همچنین شرایط عقد که در توضیح‏المسائل آمده است مراجعه فرمایید.

چرا زمینه ازدواج موقت در جمهوری اسلامی فراهم نیست؟

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:10:22 +0000

اگر ازدواج موقت اشکال ندارد، چرا در ایران زمینه آن مهیا نیست ؟

ازدواج موقت از نظر شرعی با وجود شرایطی که در رساله‏ها آمده اشکال ندارد ولی فعلاً در جمهوری اسلامی محلّی برای این کار نیست چون مسأله از چند جهت دچار مشکل است:

۱- از نظر فرهنگی جامعه ما هنوز ظرفیت پذیرش این حکم الهی را به نحو شایسته پیدا نکرده است.

۲- از نظر بهداشتی و سیستم قانونی، پیش‏بینی‏های لازم برای آن صورت نگرفته است.

۳- برای حل این مشکلات می‏بایستی تلاش فرهنگی و اجتماعی به صورت گسترده صورت پذیرد تا این که جوانان از آسیب شیاطین مصون بمانند.

پیشینه تاریخی ازدواج موقت

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:06:46 +0000

لطفا در مورد پیشینه تاریخی ازدواج موقت توضیحاتی بفرمائید؟

ظاهرا ازدواج موقت از ابداعات اسلام و در زمان خود رسول اکرم(ص) بود نسبت به امت های پیشین تاریخ صحیح و موثقی در دست نیست از زمان رسول خدا(ص) در اسلام قطعی است اما فلسفه پیدایش ان مهمتر از تاریخ آن است .

غریزه جنسی یکی از غرایزی است که خدای متعال به انسان و حیوان موهبت فرموده است .

پاسخگویی به این غریزه هم یک امر طبیعی وضروری است و بر خلاف نظر افراد یا مکاتبی که رهبانیت را ترویج می کنند سرکوب کردن این غرایز امری نا صحیح و موجب عقده های روحی می شود .

کما اینکه هرج و مرج و بی قانونی و افراط در ارضای آن کونیسم جنسی نیز خلاف هدف آفرینش انسان است .

از این رو بهترین و طبیعی ترین مشکل ارتباط زن و مرد دارای ویژگی های زیر است :

۱- پیوند زناشویی مبتنی بر قانون

۲- تک همسری

۳- ازدواج دایم

لیکن اگر به دلایل خاصی ازدواج دایم ممکن نشد و زمینه آن موجود نبود یا تک همسری انسان یا جامعه را با مشکلات خاصی مواجه کرد آیا باید در اینجا باید کونیسم جنسی و ارتباط غیر قانونی را ترویج کرد یا با سازکارهایی که محدود بود و مانع سوء استفاده و هوسرانی عده ای از زنان یا مردان گردد پیوند زناشویی به شکل مجدد و یا ازدواج موقت را قانونی کرد

در اینجا دو رویکرد وجود دارد :

۱- رویکرد اسلام ناب که از طریق رسول اکرم(ص ) و ائمه اطهار(ع) بیان شده است که بر مبنای آن هم تعدد زوجات مجاز است وهم ازدواج موقت .(توجه داشته باشید ترغیب و تشویق به تشکیل خانواده ازدواج دائم و تک همسری است اما به خاطر اضطرار و خروج از بن بست ونه در عرض و همسان با ازدواج دائم این راه قانونی باز شده است )

۲- رویکرد غربی ها ومسیحیت ( اگر مردم را به رهبانیت فرا می خوانند ) و… که گونه های مختلف کونیسم جنسی یا آزادی و بی بند و باری جائز است یعنی خود آن محتوی (ارتباط زن و مرد بیش از یک مورد دائم )به شکل وسیع و بی قانونی است اما رسم آن به شکل قانونی نیست .

از این رو دانشمندان و دلسوزان غربی نیز به این نتیجه رسیدند که ازدواجی شبیه ازدواج موقت یک ضرورت اجتماعی است .

توضیح آن که: در جامعه بشری به ویژه در شرایط امروز آمیزش جنسی را نمی توان به ازدواج دائمی محدود ساخت و هیچ حکومتی و جامعه ای نمی تواند مانع این نیاز طبیعی گردد . یک راه ارضای این نیاز راه نا مشروع و ترویج زنا و فحشاء است که اغلب جوامع بشری به آن تن داده است و حتی مراکز رسمی برای تن فروشی و بهره کشی جنسی از دختران و زنان دارند . اسلام با این راه به شدت مخالف است و آن را توهین به زن و تجاوز به حقوق و کرامت او و منافی با اخلاق و عفت اجتماعی وموجب نابودی خانواده می داند . تنها راه باقیمانده ومشروع راه ازدواج موقت است که مردان و زنان را با قرارداد مشخص شرعی و رعایت حقوق طرفین و نیز جوانب اخلاقی و انسانی وشرعی ان با پیمان دو جانبه ازدواج کنند و تفاوت ان با ازدواج دائم در زمان بندی آن است که مهمترین راه حل برای مواردی است که ازدواج دائم امکان ندارد یا مشکلات متعددی را باعث می شود .

چنان که دانستیم ازدواج موقت مسؤولیت و تکلیف بیشتری برای زوجین تولید می کند . به همین دلیل کمتر دختر و پسری می توان یافت که از اول بلوغ طبیعی که تحت فشار غریزه قرار می گیرند امکان ازدواج دائم و تشکیل خانواده را هم داشته باشند . خاصیت عصر جدید این است که فاصله بلوغ طبیعی را با بلوغ اجتماعی و قدرت تشکیل عائله زیادتر کرده است .

اگر در دوران ساده قدیم یک پسر بچه در سنین اوائل بلوغ طبیعی از عهده شغلی که تا اخر عمر به عهده او گذشته می شد بر می آمد در دوران جدید امکان پذیر نیست .

برتراند راسل فیلسوف انگلیسی در کتاب زناشوئی و اخلاق می گوید:(…در واقع اگر درست بیاندیشیم پی می بریم که فواحش معصومیت کانون خانوادگی و پاکی زنان و دختران ما را حفظ می کند. هنگامی که این عقیده را (لکی) در بجبوحه عصر (ویکتوریا ) ابراز کرد اخلاقیون سخت آزرده شدند بی آنکه خود علت آن را بدانند.

اما هرگز نتوانستند خطای عقیده لکی را به ثبوت برسانند . زبان حال اخلاقیون مزبور با تمام منطقشان این است که(اگر مردم از تعالیم ما پیروی می کردند دیگر فحشاء وجود نمی داشت) اما ایشان به خوبی می دانند که کسی توجه به حرفشان نمی کند.

این است فرمول فرنگی چاره جویی خطر مردان و زنانی که قادر به ازدواج دائم نیستند و آن بود فرمولی که اسلام پیشنهاد کرده است. آیا اگر این فرمول فرهنگی به کار بسته شود و گروهی زن بدبخت به ایفای این وظیفه اجتماعی اختصاص داده شوند آن وقت زن به مقام واقعی وحیثیت انسانی خود رسیده است و روح اعلامیه حقوق بشر شاد شده است؟

برتاند راسل رسما در کتاب خود فصلی تحت عنوان ازدواج تجربی باز کرده است .

وی میگوید:( قاضی لیندزی که سالیان متمادی مامور دادگاه دنور بوده است و در این مقام فرصت مشاهده حقایق زیادی را داشته است پیشنهاد می کند که ترتیبی به نام (ازدواج رفاقتی) داده شود متاسفانه پست رسمی خود را در آمریکا از دست داد. زیرا مشاهده شد که او بیش از ایجاد حس گناهکاری در فکر سعادت جوانان است . برای عزل او کاتولیک هاو فرقه ضد سیاهپوستان از بذل مساعی خود داری نکردند. پیشنهاد ازدواج رفاقتی را یک محافظه کار خردمندکرده است و منظور از آن ایجاد ثباتی در روابط جنسی است . لیندزی متوجه شده است که اشکال اساسی در ازدواج فقدان پول است . ضرورت پول فقط از لحاظ اطفال احتمالی نیست بلکه از این لحاظ که تأمین معیشت از جانب زن برازنده نیست و به این ترتیب نتیجه می گیرید که جوانان باید مبادرت به ازدواج رفاقتی کنند که از سه لحاظ با ازدواج عادی متفاوت است :

اولا منظوراز ازدواج تولید نسل نخواهد بود . ثانیا :مادام که زن جوان فرزندی نیاورده است و حامله نشده است طلاق با رضایت طرفین میسر خواهد بود .

ثالثا : زن در صورت طلاق مستحق کمک خرجی برای خوراک خواهد بود …و اگر قانون آن را می پذیرفت تأثیر زیادی در بهبود اخلاق می کرد).

آنچه لیندزی و راسل آن را ازدواج رفاقتی می نامند گرچه با ازدواج موقت اسلام اندک فرقی دارد اما حکایت می کند که متفکرانی مانند لیندزی و راسل به این نکته پی برده اند که تنها ازدواج دائم و عادی وافی به همه احتیاجات اجتماع نیست .

حق زنان و ازدواج موقت

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:03:22 +0000

دین مقدس اسلام ازدواج موقت را برای مردان در شرایط خاص جایز دانسته است با توجه به اینکه دین اسلام دین کاملی است چه راهی را برای زنان در نظر گرفته است ؟

هر چند اسلام جهت تأمین غرایز جنسی مردان، آنها را به ازدواج موقت فرا خوانده، اما این رویکرد، جانب‏داری یک طرفه آن هم به منفعت مردان تلقی و تفسیر نشود، چرا که:

۱- ساختار ازدواج موقت، نظامی دو سویه است. به نحوی که لزوما هر دو سوی آن را دو جنس زن و مرد تشکیل داده و به همین جهت است که حتی دختران بی‏شوهر نیز می‏توانند همسر موقت مردان بی‏همسر باشند. تنها نکته‏ای که باقی می‏ماند این است که به نظر اکثر مراجع تقلید، چنانچه دختر باکره (بدون سابقه‏ی ازدواج با همسر دائمی) بخواهد به عقد موقت درآید، بایستی از پدر، یا جد پدری کسب اجازه نموده و پس از جلب رضایت وی، نسبت به پذیرفت تقاضای مرد، مبنی بر ازدواج کوتاه‏مدت (موقت) اقدام کند. به هر روی، با مکانیزم ازدواج موقت، موازنه‏ی دوطرفه برقرار گشته و همچنان که پسر عَزَب می‏تواند چنین ازدواجی انجام دهد هیچ مانعی بر سر راه دختر جوان وجود ندارد. البته نیاز به توضیح ندارد که شرط کسب اجازه از پدر دختر، (توسط دختر یا پسر) به منزله‏ی روشی جهت حفظ امنیت روحی – جسمی دختر می‏باشد. چه این که، شناخت پسران و انگیزه‏های آنها، نیاز به پختگی خاصی داشته که غالبا پدران از شناخت آنها و درک مصلحت دختر برمی‏آیند.

۲- گزینه اول از دیدگاه اسلام، ازدواج دائم است و ازدواج موقت در حکم انتخاب دوم، آن هم تحت شرایط خاص است. در نتیجه همچنان که اسلام به زدودن موانع تشریفاتی ازدواج دائم تشویق کرده، به همان میزان (بلکه بیشتر) به فراهم‏سازی مقدمات لازم جهت ازدواج دائم دختران سفارش کرده. به این ترتیب اسلام از دو ناحیه به پشتیبانی دختران اقدام نموده:

در موضع اول، به صورت غیرمستقیم و از طریق توصیه پسران به تسریع در ازدواج و سفارش عمومی بر زدودن تشریفات این اقدام تا پسران زودتر به انتخاب همسر بپردازند.

در موضع دوم، در احادیث متعدد تأکید نموده که سعادت پدر و دختر در آن است که هر چه زودتر و به محض فراهم شدن آمادگی‏های جسمی و روحی دختران، نسبت به شوهر دادنشان اقدام گردد.

۳- رویکرد همگانی اسلام در مورد ازدواج این است که پسران و دختران با رعایت عفاف و دور نگهداشتن خود از عوامل تحریک‏زا، منتظر فرصت تحقق ازدواج باشند و اگر فعلاً عملی‏سازی این پیوند برایشان میسر نیست، تنها راه چاره در حفظ و حفاظت خود از دام‏های شیطانی است.

۴- چنانچه در قرآن یا اکثر روایات مشاهده می‏شود که روی سخن با پسران است تا دختران، بدین علت است که پسر، مظهر نیاز است و دختر، نمایانگر ناز و این پسر است که باید اقدام به خواستگاری کند و عموما دختران پاک‏دامن و عفیف از تظاهر به مباحث این‏گونه‏ای پرهیز می‏کنند. پس، هر چند خطاب‏ها، یک طرفه است اما: اولاً، جهت مراعات احساسات دختران و حفظ حجب و حیاء آنهاست.

ثانیا، مفهوم این عبارات از گستردگی و شمول برخوردار بوده و انحصار به جنس مرد ندارد.

ثالثا، وقتی به مردان توصیه شود که زودتر ازدواج کنید و به خانواده‏ها هم توصیه گردد که مسائلی از قبیل ادامه تحصیل، سربازی، اشتغال، سن و… را مانع و بهانه قرار ندهید و به پدران دختران هم سفارش گردد که هر چند دخترتان در این باره چیزی نمی‏گوید ولی در فکر آینده‏اش باشید دیگر چیزی تحت عنوان بی‏توجهی به دختران باقی نخواهد ماند و چنانچه پدر دختر به او اجازه دهد که در قالب ازدواج موقت، با پسری ازدواج کند، بهره‏مندی دختر از چنین نکاحی تضمین گشته. همچنان که دختران با سابقه شوهرداری که به نحوی از شوهر جدا شده‏اند نیز می‏توانند بدون اجازه پدر، ازدواج موقت نمایند.

جهت اطلاع از نظام ازدواج در اسلام ر.ک:

۱- تفسیر نمونه، مجلداتی که این آیات را بحث کرده، بقره ۱۸۷، روم ۲۱، نور ۳۲

۲- جوانان و انتخاب همسر، علی اکبر مظاهری، نشر پارسایان، قم

۳- تعلیم و تربیت در اسلام، شهید مطهری، ص ۲۵۲ – ۲۵۱

عده ازدواج موقت و اجحاف به زن

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 16:01:06 +0000

آیا زن پس از ازدواج موقت باید عده نگه دارد و آیا این عده نگه داشتن اجحاف به زن نیست ؟

در صورتی که نزدیکی انجام گیرد باید عده نگاه دارد. اگر به حکمت این مساءله توجه شود درخواهیم یافت که اینحکم گرچه ممکن است با تمایلات بوالهوسانه در تضاد باشد ولی به نفع جامعه و سلامت آن و نیز سلامت زن است چرا که:

اولا، اگر زن در این مدت احتمالا حامله شده باشد پدر بچه معلوم می‏شود.

ثانیا، از نظر بهداشت و سلامت رحم برای زن مفید است.

ثالثا، این محدودیت تا حدودی جلوی بوالهوس‏ها را می‏گیرد.

ازدواج موقت و حقارت زن

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 15:59:01 +0000

آیا ازدواج موقت حقارت زن نیست ؟

ازدواج موقّت، نوعی ازدواج است و هیچ گونه حقارتی نسبت به زن در آن نیست؛ بلکه تأمین نیاز عاطفی و جنسی طرفین در شرایط خاص زندگی است و تنها در برخی از شرایط با ازدواج دائم فرق دارد.

منع ازدواج موقت در جمهوری اسلامی

محمد هاشم نعمت الهی — Tue, 27 Jul 2010 15:54:38 +0000

با توجه به این که در اسلام ازدواج موقت دختر باکره مشکلی ندارد، چرا جمهوری اسلامی آن را منع کرده است؟

مکتب جاودانی و انسان ساز اسلام برای حفظ حیات بشر و جهت دادن به تمایلات او، در کنار عقد دایم، عقد موقت را مطرح کرده تا نیازهای انسان به صورتی مشروع و براساس قانون و موازین برآورده شود.

ازدواج موقت با دختر باکره را فقها در صورتی که با اذن پدر باشد، صحیح می دانند، یعنی برای تحقق ازدواج موقت همانند ازدواج دایم، اذن پدر را شرط می دانند.(۱)

جمهوری اسلامی اصل ازدواج موقت و ازدواج موقت با دختر باکره را منع نکرده است، بلکه قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران در بحث مربوط باب نکاح، مواد ۱۰۷۵، ۱۰۷۶ و ۱۰۷۷ اختصاص به ازدواج موقت دارد، پس در قانون مدنی این مسئله ذکر شده است. در ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی آمده است: “نکاح وقتی منقطع می شود که برای مدت معیّنی واقع شده باشد”.

مشاهده می شود که نه تنها نکاح موقت منع نشده، بلکه به صورت قانون مدوّن ذکر شده است.

اجازه پدر به خاطر مصلحت عمومی جامعه و نیز دختر می باشد که اسلام خواسته است از او حمایت به عمل آورد مورد سوء استفاده واقع نشود و حریم عفت و شخصیت زن محفوظ و مصون بماند.

پی نوشت ها :

۱ – توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص ۳۸۷ ، مسأله ۲۳۷۶٫